WPROWADZENIE
Alergię można skutecznie leczyć. Choć jest to choroba przewlekła, uciążliwa, a czasem nawet niebezpieczna, to nowoczesna medycyna ma sposoby, aby pacjent z alergią żył normalnie, a nawet komfortowo.
Alergię można skutecznie leczyć. Choć jest to choroba przewlekła, uciążliwa, a czasem nawet niebezpieczna, to nowoczesna medycyna ma sposoby, aby pacjent z alergią żył normalnie, a nawet komfortowo.
Alergię należy leczyć od początku choroby, nie zwlekając ze zgłoszeniem się do specjalisty.
Nie należy czekać aż „przejdzie”, ponieważ choroba może być „podstępna”. Trzeba polegać na wiedzy lekarza, który wybierze optymalną metodę leczenia danego typu alergii, tak aby opanować jej objawy i zapobiegać powikłaniom.
TRZY ELEMENTY SKŁADOWE PROCESU LECZENIA
Leczenie alergii, jak każdej choroby, musi być kompleksowe. Składają się na nie trzy główne elementy:
- Unikanie lub ograniczanie kontaktu z alergenem (profilaktyka).
- Łagodzenie objawów choroby (leczenie objawowe).
- Usunięcie przyczyny alergii (leczenie przyczynowe).
Unikanie i ograniczanie kontaktu
Pierwszy z wymienionych elementów to działania profilaktyczne, które są konieczne, ale nie zawsze możliwe, jak w wypadku alergenów powietrzno-pochodnych (np. roztocze kurzu domowego, pyłki roślin, pleśnie).
Leczenie farmakologiczne
Drugi element postępowania w alergii to leczenie farmakologiczne, które zmniejsza, a nawet znosi jej objawy. Najczęściej stosowanymi w alergii grupami leków są leki przeciwhistaminowe, glikokortykosteroidy i leki przeciwleukotrienowe. W większości przypadków dąży się do zapisywania leków podawanych miejscowo: donosowo, dooskrzelowo, dospojówkowo. W ten sposób unika się działania ogólnoustrojowego i działań niepożądanych, obserwowanych zwłaszcza po leczeniu systemowym glikokortykosteroidami.
Najczęściej stosowane leki doustne to leki przeciwhistaminowe ze względu na ich bardzo dobry profil bezpieczeństwa. W rzadkich przypadkach niezbędne jest dożylne lub domięśniowe podanie leków.
Najnowszą dostępną metodą leczenia farmakologicznego jest leczenie biologiczne stosowane w terapii ciężkich przypadków astmy, atopowego zapalenia skóry i pokrzywki spontanicznej opornych na leczenie tradycyjne. W leczeniu biologicznym najczęściej wykorzystywane są produkowane w laboratoriach ludzkie przeciwciała monoklonalne, które blokują mechanizmy immunologiczne prowadzące do rozwoju alergii.
Opisane metody leczenia objawowego alergii mają wiele zalet i jedną wspólna wadę. Zaletami są: skuteczność, szybki efekt i wysoki poziom bezpieczeństwa leczenia. Wadą – brak trwałej eliminacji objawów, ze względu na niezwalczanie pierwotnej przyczyny alergii. Objawy na ogół wracają po odstawieniu leków. Barierę stanowi także ich wysoka cena, co powoduje, że są mało dostępne poza programami lekowymi.
Leczenie przyczyn
Istotą działania immunoterapii jest przywrócenie tolerancji na czynnik, który wywołuje objawy alergii. Immunoterapia przywraca zatem normalną reakcję układu immunologicznego i pozwala na tolerancję alergenu, tak jak ma to miejsce w stanie zdrowia. Więcej o tej metodzie piszemy na dalszych stronach niniejszego poradnika.
Jedynym sposobem leczenia przyczynowego alergii jest odczulanie, czyli immunoterapia alergenowa.
CO TO JEST IMMUNOTERAPIA ALERGENOWA – ODCZULANIE?
Immunoterapia alergenowa to powszechnie naukowo uznana metoda, którą zalecają wiodący specjaliści oraz towarzystwa naukowe. Metodą tą leczy się różne alergie, na przykład wziewne, pokarmowe, alergie na jad owadów błonkoskrzydłych, a także alergiczny nieżyt nosa i astmę oraz wybrane przypadki atopowego zapalenia skóry.
Skuteczność w leczeniu i profilaktyce
Immunoterapia jako metoda terapeutyczna jest bardzo skuteczna.
- Już w pierwszym roku stosowania łagodzi objawy alergiczne, co nazywamy skutecznością bieżącą.
- Efekty leczenia utrzymują się przez wiele lat po zakończeniu 3-5-letniego kursu immunoterapii, co dowodzi jej długoterminowej skuteczności.
- Dodatkową wartością tego leczenia jest zahamowanie występowania objawów alergii ze strony innych narządów, np. astmy u pacjentów z alergicznym nieżytem nosa. Ten efekt działania immunoterapii nazywamy profilaktyką.
Immunoterapia alergenowa – potwierdzone działanie
Na przestrzeni ponad 100 lat, od czasu pierwszych prób zastosowania immunoterapii alergenowej, opracowano nowoczesne preparaty odczulające i skuteczne protokoły ich podawania zapewniające bezpieczeństwo pacjenta. Wszystko zaczęło się od dociekliwości dwóch wybitnych lekarzy brytyjskich: Leonarda Noona (1877-1913) i Johna Freemana (1877-1962).
W 1911 roku Noon po raz pierwszy zastosował wyciąg alergenowy traw w leczeniu sezonowego alergicznego nieżytu nosa, zwanego wówczas gorączką sienną. Po przedwczesnej śmierci Noona badania nad immunoterapią rozwijał jego kolega John Freeman.
Od 1920 roku immunoterapia alergenowa stała się standardowym leczeniem alergii. W 1954 roku Alfred William Frankland i jego współpracownicy opublikowali wyniki pierwszego badania naukowego dowodzące skuteczności immunoterapii u 200 pacjentów z alergią na pyłek traw. Część badanych była leczona preparatem alergenowym, a część nie otrzymywała szczepionki. W kolejnych latach nastąpił dalszy rozwój tej metody leczenia.
GŁÓWNE METODY LECZENIA ALERGII
Alergenowe preparaty odczulające są obecnie jednymi z podstawowych leków stosowanych u pacjentów z alergią.
Jeżeli chorujesz na alergiczny nieżyt nosa i spojówek lub astmę alergiczną lub alergie na jad owadów błonkoskrzydłych, możesz być kandydatem do odczulania – immunoterapii alergenowej (ang. allergen immunotherapy – AIT).
NAJSKUTECZNIEJSZA METODA UZYSKANIA TOLERANCJI ALERGENU
Nie obawiaj się, że będziesz zmuszony wybierać. Odczulanie jest jedną z metod, a nie alternatywą dla innych rodzajów leczenia chorób alergicznych. Najlepiej połączyć działania zmniejszające ekspozycję na alergen z leczeniem farmakologicznym i odczulaniem. Celem jest osiągnięcie tolerancji alergenu. Będziesz mógł przyjmować tabletki i stosować inhalatory, które poprzednio przynosiły ulgę. Warto też pamiętać, że decydując się na odczulanie, będziesz przyjmować mniej leków i osiągniesz zabezpieczenie przed wystąpieniem objawów nietolerancji alergenu na wiele lat.
Systematyczność i wytrwałość
Niezależnie od rodzaju AIT, procedura ta będzie wymagała od Ciebie dyscypliny, systematyczności i wytrwałości. Podobnie jak zbieranie pieniędzy do skarbonki na wymarzony prezent, systematyczne przyjmowanie kolejnych dawek prowadzi do coraz większej i trwalszej tolerancji alergenu, na który jesteś uczulony.
Immunoterapia to proces długofalowy i dlatego konieczna jest Twoja współpraca z alergologiem, by dokonać wyboru takiego rodzaju AIT, w którym będziesz mógł wytrwać przez okres od 3 do 5 lat. Tylko wtedy uzyskasz wszystkie korzyści płynące z odczulania.
IMMUNOTERAPIA W ZASTRZYKU I PODJĘZYKOWA
Obecnie dostępnymi sposobami odczulania jest immunoterapia w zastrzyku – podskórna (ang. subcutaneous immunotherapy – SCIT) oraz immunoterapia podjęzykowa (ang. sublingual immunotherapy – SLIT). Ekstrakt, który jest stosowany do AIT (bez względu na formę: zastrzyki, tabletki, krople podjęzykowe), jest bardzo bezpieczny. Jednakże niewłaściwie jego zastosowanie może wywołać silne, nawet zagrażające życiu reakcje. Dlatego ekstrakt powinien być zalecany przez doświadczonego alergologa, który również kontroluje przebieg leczenia, przy współpracy doświadczonego personelu medycznego (patrz: poniżej ilustracja z rodzajami immunoterapii alergenowej).
Obecnie dostępnymi sposobami odczulania jest immunoterapia w zastrzyku – podskórna (ang. subcutaneous immunotherapy – SCIT) oraz immunoterapia podjęzykowa (ang. sublingual immunotherapy – SLIT). Ekstrakt, który jest stosowany do AIT (bez względu na formę: zastrzyki, tabletki, krople podjęzykowe), jest bardzo bezpieczny. Jednakże niewłaściwie jego zastosowanie może wywołać silne, nawet zagrażające życiu reakcje. Dlatego ekstrakt powinien być zalecany przez doświadczonego alergologa, który również kontroluje przebieg leczenia, przy współpracy doświadczonego personelu medycznego (patrz: poniżej ilustracja z rodzajami immunoterapii alergenowej).
Immunoterapia w zastrzyku – podskórna (SCIT)
W SCIT ekstrakt podawany jest w formie zastrzyków podskórnych, w okolicę ramienia. Doświadczony personel medyczny za każdym razem oceni Twój stan zdrowia, wybierze odpowiednią dawkę preparatu oraz skontroluje przebieg leczenia. Nie musisz się zbytnio obawiać. Zastrzyki podskórne wykonuje się bowiem bardzo cienką i krótką igłą. Zwykle prawie jej nie poczujesz i po zastrzyku nie pojawi się nawet kropla krwi.
Pamiętaj, że zastrzyki są podawane w placówce ochrony zdrowia.
Obserwacja po zastrzyku trwa co najmniej 30 minut.
Koniecznie musisz zaplanować wizyty i zarezerwować odpowiednio dużo czasu, by nie wywierać niepotrzebnej presji na personel medyczny i uniknąć niepotrzebnej nerwowej atmosfery.
Szczególnie trudny jest pierwszy okres odczulania, kiedy podawane są coraz większe dawki ekstraktu alergenowego. Niekiedy w tym czasie mogą pojawić się duże odczyny miejscowe w miejscu podania. Zwykle są to obrzęk i zaczerwienienie ramienia, które mogą utrzymywać się nawet kilka dni. Nie musisz się ich obawiać – ustępują bez konsekwencji najczęściej w ciągu doby od zastrzyku. Musisz uważać, aby nie masować miejsca, w które podano ekstrakt alergenowy. Taka czynność może zwiększyć wchłanianie alergenu i nasilić reakcję. Objawy miejscowe łagodzą okład z lodu lub podanie leku przeciwhistaminowego.
Przy zastosowaniu nowoczesnych, dobrze wystandaryzowanych ekstraktów alergenowych o przedłużonym działaniu (depot) bardzo rzadko występują reakcje ogólnoustrojowe, takie jak pokrzywka czy nasilenie objawów choroby alergicznej, np. pojawienie się objawów nieżytu nosa. Jeśli pojawią się wspomniane objawy, powinieneś je zgłosić lekarzowi, który zastosuje odpowiednie leki i zmodyfikuje schemat leczenia.
Harmonogram leczenia
W przypadku immunoterapii podskórnej wizyty w pierwszym okresie leczenia muszą być częstsze i zwykle odbywają się co tydzień, dlatego ważne, byś przygotował swój kalendarz i dostosował zajęcia (osobiste i zawodowe), aby nie kolidowały one z wizytami w poradni. W zależności od rodzaju szczepionki cotygodniowe wizyty mogą odbywać się przez niecały miesiąc lub przez kilkanaście tygodni.
Po osiągnięciu dawki docelowej ekstrakt alergenowy podawany jest rzadziej, co 4-6 tygodni przez 3-5 lat. W tym okresie znacznie łatwiej dopasujesz swoje codzienne obowiązki do wizyt w poradni. Istotne byś nie zapomniał przyjść na kolejną wizytę oznaczoną w harmonogramie leczenia.
IMMUNOTERAPIA W ZASTRZYKU I PODJĘZYKOWA
Wymieniony okres od 3 do 5 lat leczenia brzmi jak bardzo obciążające zobowiązanie. Bez obaw – w nieprzewidzianych sytuacjach, takich jak choroba czy podróż, Twój alergolog odpowiednio dostosuje schemat leczenia.
Skontaktuj się z nim jak najszybciej. Nie szukaj rozwiązań na własną rękę.
Obie metody, immunoterapia w zastrzyku – podskórna (SCIT) oraz immunoterapia w kroplach lub tabletkach – podjęzykowa (SLIT), polegają na bezpiecznym podawaniu wyciągu alergenowego (ekstraktu) zawierającego białka, wywołującego objawy alergiczne u osób uczulonych. Obie metody odczulania powinny być stosowane przez 3-5 lat w celu uzyskania pełni korzyści płynących z tego sposobu leczenia. Wybór jednej z nich zależy od decyzji pacjenta podjętej po uzyskaniu pełnej informacji od lekarza.
CO ZROBIĆ, JEŚLI NIE MOŻESZ PRZYCHODZIĆ DO LEKARZA TAK CZĘSTO LUB NIE CHCESZ MIEĆ KONTAKTU ZE STRZYKAWKĄ?
Immunoterapia podjęzykowa (SLIT)
Wówczas dobrym rozwiązaniem jest odczulanie metodą podjęzykową, czyli SLIT.
Jedynie pierwsze podanie alergenu ma miejsce w gabinecie lekarza. Podczas tej wizyty pod okiem lekarza przećwiczysz sposób podawania preparatu zawierającego ekstrakt alergenowy i przyjmiesz pierwszą dawkę. Poznasz też szczegółowe zasady stosowania kolejnych dawek.
Następne dawki będziesz samodzielnie przyjmować w domu. Musisz pamiętać, aby podczas wizyty inicjującej zadać lekarzowi wszystkie pytania dotyczące podawania ekstraktu alergenowego.
W przypadku SLIT ekstrakt alergenowy może być podawany w kroplach lub tabletkach podjęzykowych. W przypadku kropli możesz wraz z lekarzem wybrać dogodny schemat podawania, np. tak dostosować dawkę, aby przyjmować ją jedynie w niektóre dni tygodnia. Stosowanie kropli wymaga jednak zwracania uwagi na dawkowanie, które to Ty musisz kontrolować.
Podawanie tabletek podjęzykowych jest łatwiejsze. Nie musisz się martwić, jak odmierzyć odpowiednią dawkę. Tabletki zawierają dokładnie określoną ilość alergenu.
Pamiętaj, że na leczenie należy przeznaczyć odpowiednio dużo czasu, a pośpiech jest „złym doradcą”. Musisz utrzymać tabletkę lub krople co najmniej minutę pod językiem, następnie je połknąć. Jeśli ekstraktu alergenowego nie utrzymasz pod językiem odpowiednio długo, nie uzyskasz odpowiedniego efektu leczniczego.
Na Tobie spoczywa również obowiązek zastosowania środków bezpieczeństwa. Jeżeli w jamie ustnej powstanie rana, owrzodzenie lub inny rodzaj uszkodzenia błony śluzowej, np. oparzysz jamę ustną gorącą herbatą, musisz zgłosić to swojemu lekarzowi.
Podobnie zrób, gdy zachorujesz, nawet jeżeli będzie to tylko zwykłe przeziębienie. Lekarz wówczas poradzi, co masz zrobić, aby jak najszybciej móc kontynuować leczenie. Jeżeli zdarzy Ci się pominąć dawkę, nigdy nie próbuj „nadrobić zaległości” na własną rękę. Zbyt duże dawki alergenu mogą w skrajnych przypadkach wywołać silne reakcje anafilaktyczne, które przy prawidłowym, regularnym podawaniu SLIT praktycznie nie występują.