Czym jest
anafilaksja?

mechanizm powstawania,
objawy, czynniki ryzyka

Mechanizm anafilaksji

Anafilaksja, której najcięższą postacią jest wstrząs anafilaktyczny, to ostra, szybko rozwijająca się reakcja organizmu, najczęściej na skutek kontaktu z czynnikiem wywołującym. Stan ten ma charakter ogólnoustrojowy i stanowi zagrożenie życia, dlatego w przypadku jego wystąpienia kluczowa jest natychmiastowa pomoc medyczna.

W przebiegu anafilaksji dochodzi do masowego uwolnienia substancji zapalnych, które powodują nasilenie reakcji alergicznych, takich jak rozszerzenie naczyń krwionośnych, zwiększenie ich przepuszczalności oraz obrzęk tkanek, zwłaszcza w obrębie dróg oddechowych. W rezultacie dochodzi do gwałtownego spadku ciśnienia tętniczego, utrudnienia przepływu krwi oraz niedotlenienia narządów, co w konsekwencji może doprowadzić do niewydolności krążeniowo-oddechowej i śmierci, jeśli szybko nie zostanie podjęte leczenie.

Objawy anafilaksji

Po kontakcie z czynnikiem wyzwalającym może dojść do całej gamy objawów, które obejmują układ oddechowy, skórę, układ krwionośny, pokarmowy i centralny układ nerwowy.

CZAS WYSTĄPIENIA OBJAWÓW

W zależności od typu alergenu i drogi, jaką dostanie się do organizmu, czas wystąpienia objawów może wynieść od kilku minut do kilku godzin.

przy alergenach, które dostały się bezpośrednio do krwioobiegu, reakcja następuje w ciągu 5-30 minut;
przy alergenach pokarmowych, które dostały się do organizmu poprzez układ pokarmowy, reakcja następuje w ciągu 2 godzin.

U około 80–90% chorych objawy rozwiniętego wstrząsu poprzedza pojawienie się zmian skórnych – np. pokrzywki (czasem określanej jako wysypka) po przyjęciu jakiegoś pokarmu lub leku.

Istnieje również zjawisko reakcji dwufazowej – ponowne nasilenie objawów po kilku godzinach (do 72 godzin), bez nowej ekspozycji na alergen. Z tego względu zawsze w razie podejrzenia anafilaksji należy wezwać pogotowie ratunkowe.

NAJCZĘŚCIEJ WYSTĘPUJĄCE OBJAWY I POWIKŁANIA

skóra

(80-90% przypadków)

swędzenie,
pokrzywka,
rumień,
opuchlizna ust, języka lub gardła,
opuchlizna błony śluzowej i oczu,
zasinienie skóry.

układ oddechowy

(70% przypadków)

skurcz mięśni oskrzelowych i opuchlizna górnej części dróg oddechowych, wywołujące:

skrócenie oddechu,
duszność,
świszczący oddech.

układ krwionośny

gwałtowne obniżenie ciśnienia
krwi, które może prowadzić do
oszołomienia lub utraty przytomności.

zaburzenie krążenia krwi w obrębie serca skutkujące martwicą komórek serca aż do zawału mięśnia sercowego,
zaburzenia rytmu serca lub nagłe zatrzymanie krążenia (ustanie pracy serca).

układ pokarmowy

bolesne skurcze brzucha,
biegunka,
wymioty

układ nerwowy

zawroty głowy,
brak kontaktu,
utrata świadomości

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA I GRUPY RYZYKA

Anafilaksja występuje co roku u około 1–3% osób, przy czym częściej dotyka osoby młode i kobiety.

Do grupy ryzyka należą osoby z już istniejącymi alergiami, astmą, a także z rodzinną historią anafilaksji. Dzieci oraz osoby, które w przeszłości doświadczyły wstrząsu anafilaktycznego, są w większym niebezpieczeństwie.

Czynnikiem ryzyka może być także połączenie alergenu z wysiłkiem fizycznym, infekcją lub spożyciem alkoholu, które przyspieszają rozwój reakcji.

Najgroźniejsze alergeny

Substancje, które mogą wywołać wstrząs
anafilaktyczny

W około 30% przypadków u dorosłych i w około 15% przypadków u dzieci pomimo szczegółowej diagnostyki przyczyny nie udaje się ustalić (tzw. anafilaksja idiopatyczna).

GRUPY ALERGENÓW

Alergeny kontaktowe
i wziewne

sierść zwierząt,
lateks.

Jady owadów

pszczoły,
osy,
szerszenie.

Pokarm

u dorosłych

orzechy,
ryby i skorupiaki,
cytrusy.

u dzieci

jaja kurze,
mleko krowie,
orzechy,
ryby,
pszenica.

Leki, m.in.

niesteroidowe leki
przeciwzapalne,
antybiotyki,
cytostatyki,
środki kontrastowe,
z jodem,
insulina,
silne środki przeciwbólowe i znieczulające.